Palec młotkowaty (palec szponiasty) jest to deformacja palca polegająca na jego szponiastym zakrzywieniu tzn. dochodzi do zgięcia grzbietowego(do góry) w obrębie stawu śródstopno-palcowego (MTP) oraz do podeszwowego zgięcia (do dołu) w obrębie stawu międzypaliczkowego bliższego(PIP). Najczęściej dotyczy ona drugiego i trzeciego palca, rzadziej czwartego, sporadycznie piątego. Deformacja może być korektywna (miękka) lub niekorektywna (sztywna). Deformacja korektywna oznacza, że manualnie da się palec wyprostować. Deformacja niekorektywna oznacza deformację utrwaloną, nie dającą się skorygować manualnie. U podłoża tego schorzenia leży zaburzenie równowagi mięśniowej pomiędzy tzw. mięśniami krótkimi i długimi, zginaczami i prostownikami palca. Raz zapoczątkowane zniekształcenie typu palec młotkowaty ma tendencję do dalszego pogłębiania.
Przyczyny:
> Paluch koślawy – spychanie palca przez paluch powoduje zaburzenia równowagi mięśniowej,
> Nadmierna długość palca II i III – tzw grecka budowa stopy, gdzie palec II jest najdłuższy może powodować jego ucisk przez obuwie,
> Nieprawidłowe obuwie – zbyt wąskie i krótkie buty mogą być początkiem deformacji,
> Zaburzenia neurologiczne – stan po udarze mózgowym, niedowłady i porażenia w obrębie kończyny,
> Przebyte urazy,
> Inne przyczyny.
Objawy:
Niewielka deformacja może nie powodować żadnych dolegliwości bólowych. Przy większej deformacji dolegliwości bólowe lokalizują się najczęściej w trzech miejscach:
> Na grzbietowej stronie stawu międzypaliczkowego z powodu obcierania tego miejsca przez obuwie – może dochodzić do zaczerwienienia i obrzęku skóry i tkanki podkskórnej a nawet do powstawania
głębokich obtarć ze stanem ropnym,> Na czubku palca z powodu uderzania tym miejscem o podłoże,
> Pod głowami kości śródstopia (patrz metatarsalgia) – palec młotkowaty powoduje dociskanie głowy kości śródstopia do podłoża i powstawanie w tym miejscu bólu wskutek przeciążęnia.
Leczenie:
W profilaktyce wystąpienia deformacji należy szczególną uwagę zwrócić na prawidłowe obuwie. Prawidłowe obuwie powinno mieć szerokie noski nie spychające palców oraz powinno być przynajmniej 0,5 cm dłuższe od najdłuższego palca stopy. Profilaktyka wystąpienia deformacji obejmuje również leczenie operacyjne palucha koślawego w odpowiednim momencie tak aby nie dopuścić do powstania początków choroby. Leczenie palca młotkowatego zależy od stopnia deformacji oraz dolegliwości bólowych. W przypadku niewielkiej deformacji i niewielkich dolegliwości należy używać wygodnego i miękkiego obuwia nie powodującego ucisku na zdeformowany palec. Można również próbować zastosować specjalne silikonowe nakładki na palec chroniące go przed konfliktowaniem z obuwiem. W bardziej zaawansowanych przypadkach konieczne jest leczenie operacyjne. W przypadku występowania deformacji korektywnej czasami wystarczający jest zabieg na tkankach miękkich polegający na wydłużeniu lub przecięciu odpowiednich ścięgien. W większości przypadków konieczny jednak jest zabieg obejmujący również tkankę kostną. Najczęściej jest to usztywnienie stawu międzypaliczkowego bliższego (PIP). W przypadku współwystępowania palucha koślawego konieczna jest jednoczasowa korekcja tego zniekształcenia.